Fàilte

Tha sinn an dòchas gun còrd na duilleagan Gàidhlig ribh. 'S ann mar phàirt dhe iomairt gus barrachd dualchais a thoirt a-steach dhan Chaidreachas. Tha sinn an dùil gum biodh sgrìobhadairean eadar-ealaichte ann, agus measgachadh de chuspairean. Ma bhios sibh a' cur facalan air pàipear bho àm gu àm, carson nach smaoinich sibh oirnne?

Crofter 88 - Litir Bhon Cheathramh

Am b’ urrainn dhut còrr is US $500,000,000 (‘S dòcha gu bheil an àireamh nas àirde.) a dhiùltadh nuair a chaidh a thairgsinn dhut? An urrainn dhut a dhèanamh, is tu cho bochd ris na faoileagan, a’ fuireachd ann an lùid dhe carabhan gun teas is uisge? Bhoil ‘s e sin a rinn na Lakotah, nuair a chaidh an suim sin a thairgsinn dhaibh airson Paha Sapa (The Black Hills), agus tha e na phàirt dhe stòraidh suarach anns an do thuit Alba bho chionn ghoirid.

Air làrach-lìn a BhBC, chunnaic mi colbh mu pròiseact fo sgèith Historic Scotland agus Sgoil Ealain na h-Alba, far a bheil iad an sàs a’ dèanamh ìomhaighean 3D dhe Mount Rushmore, anns na Stàitean. Chaidh Mount Rushmore ainmeachadh mar “international heritage landmark”, agus, an internationally recognisable and emblematic site.” Chunnacas am pròiseact mar chothrom, “to showcase expertise” air beulaibh an t-saoghail. Dè tha ceàrr? Bhoil…

Tha Mount Rushmore, na phàirt dhe Paha Sapa, an t-àite as naoimhe a th’ ann dha na Lakotah, agus àite a chaidh a goid bhuapa calg-dhìreach an-aghaidh aonta leis an riaghaltas – aonta an dèidh dha Red Cloud làmh an uachdair fhaighinn a’ sabaid an aghaidh saighdearan riaghaltais. A dh’aindeoin cho cudromach sa tha an t-àite, agus gun deach a ghoid, chaidh aodainnean dhe Cinn-suidhe nan Stàitean a shnaidheadh ann eadar 1920 -40. Bhiodh e col’ach ri swastika a chur air Balla a’ Chaoinidh ann an Ierusalem. Chan eil ann ach ìomhaigh dhe brùideileachd, fòirneart, agus feallsanachd chlaon mar Manifest Destiny. ‘S e cruth fiosaigeach dhe na facail, “ ’s leamsa”. Ma bhios e a’ riochdachadh dad, ‘s e mar chaidh Tùsanaich an àite a stampadh fo bròig nuair a chaidh òr a lorg ann. Gus gnothaichean a dhèanamh nas miosa, chan eil muinnitir Ameireagaidh a’ faicinn dad ceàrr air agus, a rèir col’ais, chan eil no an riaghaltas nàiseanta againne a thug airgead dhan phròiseact 3D, agus a mhol e.

Nuair a chunnaic mi an stòraidh, sgrìobh mi dhan riaghaltas agus fhuair mi freagairt bàigheil bho Rob Gibson, agus bho chuideigin à oifig Fiona Hyslop. Chì sinn dè thig às. Dhomhsa bhiodh e iomchaidh a bhith a’ tarraing às bhon phàirt dhen phròiseact a tha a’ dèiligeadh le Mount Rushmore. Tha na Lakotah a’ strì ri bhith beò air an fhearann aca fhèin, a’ chànan aca a chumail beò, fèinmeasadh a chumail ri chèile, agus stiùireadh fhaighinn air an dòigh beatha aca fhèin. ‘S iad na h-aon amasan a th’ aig muinntir na h-Alba, gu h-àraidh na Gàidheal. Bu chòir dhuinn a bhith nar seasamh rin taobh!

Thàinig an colbh seo le Alasdair MacMhaoirn a-mach an toiseach anns a’ Bratach.

Crofter 86 - Machraichean fo Bhàrr

Tha na machraichean air taobh an iar nan eileanan an iar prìseil agus luachmhor oir is ann air am feadh a gheibhear lusan agus eunlaith a tha tearc agus a tha air a dhol a bith ann an àiteachan eile.

Tha cunnart ann, leis na dòighean obrach a tha aig croitearan an latha an diugh, gun teid cron a dheanamh air an talamh ghaineamhach seo.

A nis tha buidhnean air tighinn còmhla gus ionmhas, luach da mhillean nota, a chruinneachadh a chuireas dion air na h-àiteachan sònraichte seo. Thàinig còrr agus milean bhon aonadh eòrpach agus tuilleadh bho comhairle nan eilean Siar, comann Dion nan eun agus Dualchas Nàdarra na h-alba.

Thuirt am BPA Alasdair Allan, “Tha mise fior thoilichte gu bheilear air ionmhas fhaotainn a shàbhalas cuid den àrainneachd againn a tha cho prìseil.”

Leis an airgiod bheirear taic do chroitearan gus an talamh àiteach agus bàrr a thogail anns an t-seann nòs. Bhiodh sin a’ciallachadh gu cumadh na croitearan crodh agus caoraich air a’mhachaire agus gun gearradh iad pàirt den arbhar gus a cheangal na sguaban. an sin chuireadh iad na sguaban ann an suidheachain agus as deidh sin na chruachan beaga air an achadh agus mu dheireadh na chruachan mora anns an iodhlainn. Dh’fhagadh iad caoibean de thalamh gun àiteach aig cìnn nan iomairean far am fàsadh feur agus lusan a chòrdas ri eòin mar an traon.

Tha an liuthad laimhseachadh seo air an arbhar, a’ deanamh cìnnteach gun tuit siol agus connlach air an talamh far am faigh eòin a tha an impis a’dhol a bith, mar gealag bhuachair agus an cadhag dhearg, biadh gu leòr Tha na beilearan mora cumhachdach a tha croitearan a’cleachdadh an diugh a’slugadh siol agus connlach agus gan cur ann am pocannan plastaic agus chan fhaigh na h-eòin bheaga dad a sgrobas iad.

Tha Ena NicDhòmhnaill as a’chaolas ann an uibhist a-Tuath, a’caoidh mar a dh’fhalbh na seann dòighean air àiteachas. Tha i ag radh, “Theid mi sios chun a’mhachaire anns an fhoghar agus chan fhaic mi sguab neo suidheachan. agus rud eile, anns an earrach chan fhaic mi duine a’feamanadh. Tha iad a’cleachdadh tobhar gallda. chaneil eòin bheaga bhòidheach ann mar a b’àbhaist.”

Tha e air a mheas gu bheil sia deug mìle de eoin ghrunnachaidh mar a’ churracag agus am bodhag agus na ceudan de sheòrsachan de bhiastagan, air na machraichean. Tha moran de eòin eile, mar an gille- feadaig, am maor chladaich, an gealan beinne agus an traon beò orra cuideachd.

Anns an t-samhradh bidh brat ioma- dhathach, a tha miorbhuileach ri fhaicinn, de fhlùraichean, air na machraichean. Tha sinn gu math eòlach air feadhainn dhiubh, mar bàrr a’bhrisgein, bròg na cuthaig, agus an trì-bhileach ach tha na ficheadan ann. Bidh luibh-eolaichean a’tighinn as gach cearn gus sgrùdadh a dheanamh orra. Tha e cudthromach nach teid tobhar gallda a chur air an talamh seo.

Tormod Domhnallach

Crofter 85 - Pàigheadh airson geòidh a reamhrachadh

Tha geòidh air a bhi ri miasdadh anns na h- eileanan air taobh an iar Alba airson moran bhliadhnachan. Tha iad a’ saltairt feur agus fochann agus a’ salach an talamh los nach ith beathaichean am beagan a bhios air fhàgail.

Tha e coltach gu bheil cùisean mar an ceudna anns an h-eileanan anns a’ cheann a-tuath. Ann an Arcaibh, thairis air an deich bliadhna mu dheireadh, tha àireamh nan eun air eirigh gu cunnartach Tha feadhainn de na geòidh a’fuireach fad na bliadhna agus tha barrachd is barrachd a bhiodh ri imrich cuain a stad agus a’ fantail, nuair a chì iad an càirdean a tha air an dachaidh a dheanamh anns na h-eileanan. B’àbhaist dhaibh, nuair a thigeadh iad, aig toiseach an fhoghair, cron a dheanamh air an arbhar. sgiolaidh ealtainn dhiubh iomaire de choirce neo de eòrna ann an tiotan.agus le an spògan- snàmhaidh, pronnaidh iad an talamh agus gach nì a tha a’fàs air.

An dràsta tha uiread dhiubh ann fad na bliadhna agus gu bheil iad ag ithe feur òg a dh’fhàsas anns an Earrach agus air am bu chòir crodh agus caoraich a bhith ag ionaltradh anns an t-samhradh. Thuirt Adrian Miller a tha ri àiteachas ann an stronsaidh, “Tha e a’ cur dragh agus àmhghar oirnn nuair a phàigheas sinn suas ri coig cheud nota son tunna de thodhar Gallda a chuireas am feur òg gu fàs ach ann am beagan mhionaidean thig treud de dh’geòidh agus cha bhi bileag air fhàgail. Am beagan a dh’fhàsas anns an fhoghar cha bhi e ach truagh, tana agus an sin nì iad diol air a-rithist. is e gnothach gu math tàmailteach a tha ann a bhith a’cur a-mach airgiod airson geòidh a reamhrachadh, an àite crodh agus caoraich”. Tha domhnall Tormod domhnallach, a Clachan shannda an Uibhist a-Tuath ag aithris gur ann mar sin a tha cuisean anns na h-Eileannan an iar. Thuirt e, “Tha sinne a’pàigheadh airson eòin a’ reamhrachadh.”

Tha treud dhiubh, anns a bheil e air amas a tha eadar coig agus sia ceud, a-nis a’ fuireach fad na bliadhna, air eilean stronsaidh. Anns an Earrach chithear brat tiugh de na h-eòin oga air an locha agus iad a’tòiseachadh air snàmh.

Thar nam bliadhnachan tha e ri fhaicinn mar a tha na geòidh ag atharrachadh.oir tha iad a-sior fhàs soitheamh agus a’ gluasad nas fhaisge air taighean agus air daoine Chan fhada a bhios eagal aca ro neach sam bith agus.chaneil e furasta an cur gu teicheadh. Bhiodh na bodaich ag ràdh gun ith sia geòidh uiread de dh’fheur ri gamhainn.. Ma chumas iad air briodachadh anns na h-eileanan chan fhada gus nach bi gamhainn air fhàgail ann an Uibhist

Tormod Domhnallach